Nước ta đang tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Công cuộc đổi mới của nước ta đang trải qua nhiều chặng đường, với từng bước đi thích hợp. Đảng ta chủ trương phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong quá trình đó, việc xây dựng một con người Việt Nam vừa có đức, vừa có tài, vừa hồng, vừa chuyên đáp ứng yêu cầu xã hội là một việc làm cần thiết và quan trọng hơn bao giờ hết. Để làm được điều đó, không thể không nhắc đến vai trò của người thầy, người cô trong sự nghiệp này. Chúng ta biết rằng, một trong những yếu tố quan trọng quyết định chất lượng giáo dục chính là đội ngũ giảng viên, có trình độ năng lực chuyên môn và có tâm huyết với nghề. Ở nước ta không phải ngẫu nhiên mà có một ngày để tôn vinh nhà giáo - ngày 20.11, bởi lẽ những gì mà họ đã đóng góp và cống hiến cho xã hội là không thể tính đếm được.

Để có thể truyền thụ kiến thức tới người học, giúp cho việc định hướng hình thành nhân cách con người mới, đào tạo thế hệ tương lai của đất nước thì vai trò của người thầy là vô cùng quan trọng. Vừa phải thực hiện nhiệm vụ lớn lao đó, vừa phải vượt qua những cám dỗ, cạm bẫy của thời đại kinh tế thị trường, giữ được cái “Tâm” của mình, bản thân người thầy đã có những trăn trở nhất định và nghị lực phi thường để vượt qua hoàn cảnh.

Dân gian ta đã có câu: “không thầy đố mày làm nên”, hay “nhất tự vi sư, bán tự vi sư”. Ở xã hội nào cũng vậy, vai trò của người thầy là luôn được đánh giá cao. Người thầy giúp định hướng hình thành nhân cách ở mỗi con người, góp phần xây dựng những nhân tài của thế hệ tương lai. Trong các kỳ đại hội, Đảng ta luôn khẳng định: “giáo dục – đào tạo là quốc sách hàng đầu”. Trong sự nghiệp giáo dục, hơn ai hết vai trò của người thầy được xem là tâm điểm. Đây chính là yếu tố cơ bản, nền tảng góp phần có hiệu quả một cách thiết thực cho sự phát triển nhanh và bền vững.

Thầy là người dạy chữ nghĩa, truyền đạt kiến thức khoa học, nhân văn hay kĩ thuật. Thông qua người thầy, những đam mê, năng khiếu tiềm ẩn đâu đó trong người học sẽ được khơi dậy. Thầy giáo, trước tiên phải là người có đạo đức thật tốt để các em học sinh noi theo. Một người thầy, không chỉ đơn thuần là người dạy chữ nghĩa, truyền đạt kiến thức mà còn phải là người thấu tình đạt lí, biết dùng trái tim và lòng bao dung để uốn nắn những mầm non khôn lớn. Bởi thế cho nên người ta nói: nghề giáo thiêng liêng nhất, khó khăn nhất và cũng đáng quý nhất.

Thực trạng giáo dục ở nước ta hiện nay đang tồn tại nhiều bất cập đáng báo động. Việt Nam gia nhập WTO vừa là thời cơ, vừa là thách thức lớn đối với công cuộc cải tạo xã hội, xây dựng con người mới. Sự bất cập của việc thiếu đổi mới trong phương pháp giảng dạy, truyền đạt kiến thức cũng như những yếu tố lịch sử có ảnh hưởng lâu đời đang đặt ra những thách thức lớn đối với sự nghiệp giáo dục đào tạo. Thêm vào đó, hiện nay nhu cầu xã hội rất cần những con người được đào tạo với đầy đủ những kiến thức chuyên môn, khả năng thích nghi nhanh chóng với môi trường làm việc. Để giải bài toán về nâng cao chất lượng giáo dục thì đòi hỏi phải tiến hành một cách đồng bộ, quyết liệt và có tính hệ thống. Trong đó vai trò của người thầy là vô cùng quan trọng.

Đặc điểm loại hình lao động của người thầy có nét đặc thù riêng. Bởi lẽ đối tượng lao động của người thầy không phải là những vật vô tri vô giác. Đối tượng của nó vừa là chủ thể vừa là khách thể của quá trình giáo dục. Người thầy – người học có sự tương tác lẫn nhau trong quá trình truyền đạt tri thức, chủ động lĩnh hội những tri thức của nhân loại thông qua người thầy. Nếu như trước đây, tình trạng thầy đọc-trò chép khá phổ biến trong loại hình giáo dục ở nước ta thì hiện nay, người học đã từ thế bị động chuyển sang chủ động lĩnh hội tri thức. Không phải vì thế mà vai trò của người thầy không còn quan trọng nữa mà ở đây người thầy sẽ định hướng phương pháp để người học có thể lĩnh hội một cách trọn vẹn những gì mà thầy truyền đạt.

Ở nước ta trong giai đoạn hiện nay, người thầy có một sự tác động một cách tích cực đến việc hình thành nhân cách con người nói chung, con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa nói riêng và là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục, chất lượng của đối tượng được đào tạo. Vai trò đó thể hiện đồng bộ trên các mặt cụ thể sau đây:

- Một là: Hình thành tri thức mới. Tri thức mới ở đây chính là làm cho người học lĩnh hội được tri thức mới, biết phát huy tri thức đã lĩnh hội vào thực tế cuộc sống. Người thầy với kiến thức bao la và tâm huyết với nghề nghiệp, là người ươm mầm cho những tài năng tỏa sáng. Để cung cấp cho người học một hạt nhỏ hào quang kiến thức người thầy đã phải uống cạn một biển cả ánh sáng. Thật vậy, để người học lĩnh hội một phần nho nhỏ kiến thức thôi thì người thầy đã phải vất vả sớm hôm tìm tòi nghiên cứu bên những trang sách, trên những trang tài liệu trong vô vàn kho tàng kiến thức. Công ơn của người thầy quả thật khó có thể diễn tả hết được.

- Hai là: rèn luyện phương pháp cũng như kỹ năng tư duy bao gồm tư duy độc lập, tư duy phê phán và cả tư duy sáng tạo. Trong ba tư duy trên, người học ở nước ta vẫn còn có điểm yếu, chưa phát huy được hết khả năng của mình. Trong giai đoạn trước đây, nếu như người thầy là trung tâm, truyền thụ chuyển giao kiến thức, giữ vai trò chủ động thì hiện nay xu hướng đó đã được thay đổi. Người học bây giờ chính là trung tâm, giữ vai trò chủ động. Người thầy chỉ là người hướng dẫn, truyền đạt, chuyển giao tri thức thông qua sự tiếp nhận một cách chủ động của người học.

- Ba là: Bồi dưỡng tâm hồn trong sáng (bao hàm cả việc giáo dục lý tưởng, lẽ sống, đạo đức) cho người học. Thật vậy, một người thầy có "Tâm” với nghề, có lòng với học trò, tận tụy với công việc thì những sản phẩm, những mầm xanh của thế hệ tương lai nhất định sẽ là những đó hoa tươi thắm, những con người có thể vươn ra biển lớn của tri thức để khẳng định bản lĩnh chính mình. Nói đến việc định hướng hình thành nhân cách của con người thì ngoài các yếu tố gia đình, nhà trường, xã hội thì không thể không kể đến vai trò đặc biệt quan trọng của người thầy. Người thầy được ví như người cha, người mẹ thứ hai đối với người học.

Giai đoạn trước đây, vai trò của người thầy đã được xã hội thừa nhận và đánh giá cao. Trong giai đoạn hiện nay cũng vậy, vai trò người thầy đã được nâng lên tầm cao mới. Dưới sự bùng nổ của thời đại công nghệ thông tin, hàng loạt các phương tiện kỹ thuật ra đời đã hỗ trợ đắc lực cho người học. Do vậy, có quan điểm cho rằng người thầy đã không còn là tâm điểm, vai trò người thầy đã mờ nhạt dần trong tâm trí người học. Tuy nhiên, theo nghiên cứu mới đây của giáo sư J.Hattie – đại học Auckland NewZealand thì: “ngay cả trong nhà trường hiện đại, với sự hỗ trợ mạnh mẽ của công nghệ thông tin thì vai trò quyết định nhất đối với chất lượng giáo dục vẫn thuộc về các yếu tố liên quan trực tiếp tới người thầy”.

Để nâng cao chất lượng giáo dục, mang lại hiệu quả cao trong công tác đào tạo thì điều quan trọng hơn hết là sự cần thiết phải có một người thầy giỏi, có tâm với nghề, yêu ngành, yêu nghề, và đặc biệt là mong muốn cống hiến hết sức khả năng của mình có được, nhằm bồi dưỡng cho thế hệ trẻ những kiến thức bổ ích, thiết thực đối với quá trình xây dựng đất nước nói chung, xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa nói riêng. Theo các nhà giáo dục thế giới thì một người thầy giỏi, đáp ứng nhu cầu giảng dạy thì đòi hỏi phải là một người có bốn nhóm kiến thức và kỹ năng cơ bản sau đây:

- Trước hết là kiến thức chuyên ngành: đây là kiến thức chuyên sâu về chuyên ngành mà người thầy giảng dạy. Có thể nói rằng đây chính là điều kiện cần và tiên quyết, quyết định chất lượng của công tác giảng dạy. Tuy nhiên, hiện nay do lực lượng giảng viên ở các trường, nhất là các trường đại học còn mỏng và thiếu. Có trường hợp một giảng viên phải kiêm luôn việc giảng dạy cùng một lúc nhiều môn học. Tình trạng này đã gây quá tải, tạo nhiều áp lực đối với người dạy. Nó cũng gây ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục bởi vì việc giảng dạy cùng một lúc nhiều môn học như vậy sẽ dẫn đến hiện tượng giảng không sâu, không sát, nhất là tình trạng tản mạn, rời rạc của việc truyền thụ kiến thức cho người học.

- Thứ hai đó là kiến thức về chương trình đào tạo: Ngoài kiến thức chuyên môn thì đòi hỏi người thầy, giảng viên đứng lớp phải được trang bị thêm các kiến thức về chương trình giảng dạy, quá trình đào tạo. Những kiến thức này là cần thiết và có ý nghĩa thiết thực.

- Thứ ba đó là kiến thức về kỹ năng dạy và học: bao gồm khối kiến thức về phương pháp luận, kỹ thuật dạy và học nói chung. Một thực tế đặt ra trong giai đoạn hiện nay chính là không phải người giảng viên nào cũng dạy tốt và có cách truyền đạt kiến thức một cách sinh động và lôi cuốn người học. Tuy nhiên, đôi lúc khả năng sư phạm, cách thức truyền đạt tới người học lại sơ cứng, không lôi cuốn, hấp dẫn người học dẫn đến việc nhàm chán mà xa hơn nữa là bỏ lửng môn học. Sự chênh lệch giữa việc dạy tốt với học tốt đôi lúc vẫn có những giới hạn nhất định.

- Thứ tư đó là kiến thức về môi trường giáo dục, mục tiêu giáo dục: các lĩnh vực tri thức thuộc nhóm kiến thức này được coi là nền tảng cơ bản cho các hoạt động giảng dạy cũng như học tập. Một khi người dạy hiểu rõ được sứ mệnh cũng như mục tiêu chính của hệ thống giáo dục và môi trường giáo dục thì việc giảng dạy sẽ đi đúng hướng đã đề ra. Khối kiến thức này sẽ là kim chỉ nam định hướng cho việc biên soạn tài liệu, giáo án, cũng như lựa chọn phương pháp giảng dạy phù hợp đối với từng chương trình, từng môn học.

Nghề giáo là một nghề mà không phải ai cũng làm được. Đây là một nghề thiêng liêng và vô cùng cao quý. Người thầy được ví như người lái đò. Thầy đưa người qua sông rồi lại tiếp tục với những chuyến đò cần mẫn của mình, để ươm mầm kiến thức cho những tài năng tỏa sáng, cống hiến hết sức mình cho sự nghiệp trồng người. Trong sự nghiệp giáo dục đào tạo, xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa, người thầy sẽ luôn là người chỉ đường, dẫn lối cho thế hệ trẻ để mỗi con người được đào tạo sẽ là những nhân tài của thế hệ tương lai. Trong giai đoạn hiện nay, khi đất nước đang trên bước đường đổi mới, vai trò vị thế người thầy càng được khẳng định. Để đảm nhận được sứ mệnh cao cả, thiêng liêng đó, người thầy sẽ luôn trau dồi đạo đức, tư cách nghề nghiệp, trình độ chuyên môn để luôn luôn xứng đáng đối với sự tin cậy của Đảng, nhà nước, của toàn thể thế hệ tương lai.

Ngày 20.11 sắp đến, tôi chợt cảm thấy lắng lòng và những ký ức tốt đẹp về người thầy, người cô trong tôi chợt hiện về với bao cảm xúc. Từ bậc tiểu học cho đến đại học, tôi luôn được sự dìu dắt, chỉ dạy trước hết là của các đấng sinh thành, sau đến thầy cô. Tôi luôn tâm niệm và tri ơn sâu sắc. Tiếp bước truyền thống cao quý, vinh quang đó, tôi luôn mong muốn đóng góp công sức của mình vào sự nghiệp xây dựng đất nước. Với cương vị là một người thầy trên giảng đường đại học, tôi thầm hứa sẽ cố gắng nhiều hơn nữa, cống hiến hết mình cho sự nghiệp trồng người – một việc làm vô cùng thiêng liêng liêng và cao quý.

Võ Lê Phong (BMNVCS)