Nâng cao chất lượng đào tạo và bồi dưỡng cán bộ trong lực lượng CAND là một vấn đề bức xúc đặt ra trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Để làm được việc này, đòi hỏi phải giải quyết đồng bộ nhiều vấn đề, trong đó có vấn đề mang tính chiến lược là đổi mới phương pháp dạy học (PPDH).

Tuy nhiên, trong thực tiễn xây dựng kế hoạch và tiến hành dạy học, người giảng viên thường xuyên phải đối diện với câu hỏi: làm thế nào để lựa chọn PPDH phù hợp và có hiệu quả ? Đặc biệt, trong bối cảnh đang có sự đấu tranh (lúc công khai, lúc ngấm ngầm) giữa xu hướng muốn giữ nguyên phương pháp trạng thái dạy học truyền thụ một chiều hiện hành, với xu hướng chủ trương đổi mới thì làm rõ vấn để trên có ý nghĩa cả lý luận và thực tiễn sâu sắc, từ đó giúp người giảng viên có thể lựa chọn PPDH thích hợp và có hiệu quả nhất.

Có thể nói rằng, PPDH truyền thống là những cách thức dạy học quen thuộc được truyền từ lâu đời và được bảo tồn, duy trì qua nhiều thế hệ. Về cơ bản, PPDH này lấy hoạt động của người thầy là trung tâm, là quá trình chuyển tải thông tin từ “đầu thầy sang đầu trò”. Thực hiện lối dạy học này, giảng viên là người thuyết trình, diễn giảng, là "kho tri thức" sống, sinh viên là người nghe, nhớ, ghi chép và suy nghĩ theo. Với PPDH truyền thống, giảng viên là chủ thể, là tâm điểm, sinh viên là khách thể, là quỹ đạo. Giáo án dạy theo phương pháp này được thiết kế kiểu đường thẳng theo hướng từ trên xuống, do đó nội dung bài dạy có tính hệ thống, tính logic cao. Song do quá đề cao người dạy nên nhược điểm của PPDH truyền thống là sinh viên thụ động tiếp thu kiến thức, giờ dạy dễ đơn điệu, buồn tẻ, kiến thức thiên về lý luận, ít chú ý đến kỹ năng thực hành của người học; do đó kỹ năng vận dụng vào đời sống thực tế bị hạn chế.

Phương pháp dạy học hiện đại xuất hiện ở các nước phương Tây (ở Mỹ, ở Pháp...) từ đầu thế kỷ XX và được phát triển mạnh từ nửa sau của thế kỷ, có ảnh hưởng sâu rộng tới các nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Đó là cách thức dạy học theo lối phát huy tính tích cực, chủ động của sinh viên. Vì thế thường gọi phương pháp này là PPDH tích cực; ở đó, giảng viên là người giữ vai trò hướng dẫn, gợi ý, tổ chức, giúp cho người học tự tìm kiếm, khám phá những tri thức mới  theo kiểu tranh luận, hội thảo theo nhóm. Người thầy có vai trò là trọng tài, cố vấn điều khiển tiến trình giờ dạy. Phương pháp dạy học này rất đáng chú ý đến đối tượng sinh viên, coi trọng việc nâng cao quyền năng cho người học. Giáo viên là người nêu tình huống, kích thích hứng thú, suy nghĩ và phân xử các ý kiến đối lập của sinh viên; từ đó hệ thống hoá các vấn đề, tổng kết bài giảng, khắc sâu những tri thức cần nắm vững. Ưu điểm của PPDH tích cực rất chú trọng kỹ năng thực hành, vận dụng giải quyết các vấn đề thực tiễn, coi trọng rèn luyện và tự học. Đặc điểm của dạy học theo phương pháp này là giảm bớt thuyết trình, diễn giải; tăng cường dẫn dắt, điều khiển, tổ chức, xử lý tình huống song nếu không tập trung cao, sinh viên sẽ không hệ thống và logic. Yêu cầu của PPDH tích cực cần có các phương tiện dạy học, sinh viên chuẩn bị bài kỹ ở nhà trước khi đến lớp và phải mạnh dạn, tự tin bộc lộ ý kiến, quan điểm. Giáo viên phải chuẩn bị kỹ bài giảng, thiết kế giờ dạy, lường trước các tình huống để chủ động tổ chức giờ dạy có sự phối hợp nhịp nhàng giữa hoạt động của thầy và hoạt động của trò. Tuy nhiên, do một số nguyên nhân như  phương pháp đòi hỏi cao, do sinh viên chưa chăm đều, còn thụ động, do bản thân người giảng viên thiếu năng động, học hỏi, chậm đổi mới…nên hiện nay vẫn còn tình trạng dạy học vẫn rất lạc hậu chỉ theo lối diễn giảng đơn điệu, không đổi mới, không chú ý đến người học.

Qua sự phân tích như trên, chúng ta có thể thấy rằng mỗi PPDH truyền thống hay hiện đại điều có những đặc điểm, ưu thế và hạn chế nhất định;  không có phương thuốc nào có thể chữa được bách bệnh, không có PPDH nào là chìa khóa vạn năng, là tối ưu cho mọi trường hợp. Chính vì thế, việc nghiên cứu kỹ nội dung bài giảng, đặc điểm riêng của từng môn học và đối tượng người học để có sự kết hợp đa dạng các PPDH là một yêu cầu có tính bắt buộc đối với việc đổi mới phương pháp dạy học nâng cao chất lượng đào tạo trong giai đoạn hiện nay.

Tuy vậy, vấn đề cần phải làm sáng tỏ ở đây là: Việc lựa chọn PPDH được tiến hành một cách tuỳ tiện, bất kì, hay bị ràng buộc bởi những tiêu chuẩn khoa học nào?

 Qua nghiên cứu, theo quan điểm của chúng tôi để lựa chọn PPDH phù hợp, hiệu quả cần chú ý dựa trên những cơ sở sau:

Thứ nhất, là việc lựa chọn những PPDH có khả năng cao nhất đối với việc thực hiện mục tiêu dạy học.

Như trên đã trình bày, mỗi mô hình lí luận dạy học, PPDH đều có những điểm mạnh, điểm hạn chế nhất định. Nhưng khi xem xét việc thực hiện một mục tiêu dạy học nhất định thì có một số PPDH có khả năng cao hơn các PPDH khác. Tùy thuộc vào mục tiêu yêu cầu cần đạt được của quá trình dạy học mà lựa chọn phương pháp nào cho thích hợp.

Sau đây là kết quả nghiên cứu về khả năng của các PPDH trong việc thực hiện các mục tiêu [1]:

Nhìn vào biểu đồ trên, chúng ta có thể thấy rõ điểm mạnh, điểm yếu của các nhóm PPDH với việc thực hiện mục tiêu, đặc biệt là sự hạn chế của phương pháp thuyết trình đối với việc thực hiện các mục tiêu quan trọng của phát triển nhân cách.

Thứ hai là lựa chọn các PPDH phải phù hợp với nội dung dạy học. Giữa nội dung và PPDH có mối quan hệ tác động lẫn nhau, trong nhiều trường hợp quy định lẫn nhau. Ở bình diện kĩ thuật dạy học, PPDH cần tương thích với nội dung dạy học. Mỗi nội dung dạy học phải lựa chọn những PPDH phù hợp với nội dung dạy học đó.

Thứ ba là lựa chọn PPDH cần chú ý đến đối tượng sinh viên và kinh nghiệm sư phạm của giảng viên. Ở  đây, khi lựa chọn PPDH người giảng viên cần quan tâm tìm hiểu nhu cầu, hứng thú, thói quen của sinh viên. Đối với những trường hợp cần trình bày thông tin thì giảng viên nên ưu tiên lựa chọn các phương pháp sử dụng phương tiện nghe nhìn, sử dụng truyền thông đa phương tiện. Đối với các hoạt động chế biến thông tin thì cần tổ chức các hoạt động để sinh viên tự phát hiện, phối hợp với làm việc theo nhóm, phát huy càng tối đa tính tích cực, sáng tạo của sinh viên càng tốt.

Mặt khác, trong quá trình giảng dạy, giảng viên cần chú ý thay đổi phương pháp và hình thức tổ chức dạy học tránh nhàm chán, từ đó gây hứng thú cho người học. Kinh nghiệm cho thấy, trong một tiết giảng (45 phút) người giảng viên cần thay đổi, sử dụng ít nhất là hai phương pháp, hình thức dạy học là hiệu quả nhất.

Bên cạnh đó, ngoài việc chú ý đến nhu cầu, hứng thú của sinh viên, người giảng viên cũng phải quan tâm ưu tiên lựa chọn các PPDH mà sinh viên và giảng viên đã thành thạo. Thể hiện vấn đề này sẽ đảm bảo người giảng viên và sinh viên sẽ tích cực chủ động trong việc truyền đạt cũng như cảm thụ nội dung của bài học. Tuy nhiên, không vì tiêu chí này mà chúng ta quay trở lại với phương pháp truyền thụ một chiều. Hiện nay, rất cần thiết phải cho giảng viên và sinh viên trở nên quen thuộc với các kĩ thuật dạy học mới có hiệu quả cao trong việc thực hiện các mục tiêu giáo dục.

Thứ tư là việc lựa chọn PPDH phù hợp với điều kiện dạy học hiện có. Ở đây muốn cho chúng ta thấy rằng, việc lựa chọn PPDH nào cần phải đặt nó trong mối quan hệ với các điều kiện vật chất, đặc biệt là thiết bị dạy học. Việc lựa chọn PPDH đòi hỏi phải phù hợp với điều kiện của nhà trường, của phòng học, của tình trạng đang có.

Tóm lại, đổi mới PPDH nhằm nâng cao chất lượng đào tạo là yêu cầu thường xuyên của công tác giáo dục và đào tạo, nhằm đào tạo ra những con người đáp ứng những yêu cầu của xã hội. Tuy nhiên, mỗi cách dạy đều có những ưu điểm và hạn chế riêng; không thể có một cách dạy tối ưu cho mọi trường hợp. Thêm vào đó, việc thực hiện có hiệu quả mỗi cách dạy luôn đòi hỏi người dạy và người học phải có những phẩm chất, kỹ năng nhất định và những điều kiện cần thiết để đảm bảo thực hiện. Vì vậy, vấn đề không phải là cách dạy nào tốt hơn, mà là cách dạy nào phù hợp hơn. Điều quan trọng nhất là cần xác định lựa chọn phương pháp và hình thức tổ chức dạy học có thể giúp sinh viên học tập với niềm say mê, hứng thú, khát khao tìm tòi khám phá; lĩnh hội tri thức trong các hoạt động học tập tích cực, chủ động, sáng tạo, theo phương pháp khoa học; học trong tương tác, trong việc hình thành các quan hệ hợp tác, thân thiện, cùng nhau giải quyết các nhiệm vụ học tập.