Khi đề cập đến hoạt động mang tính khoa học của người thầy, nhà giáo dục học Uyliam Batơ Dit đã nhận định: “Nhà giáo không phải là người nhồi nhét kiến thức mà đó là công việc của người khơi dậy ngọn lửa cho tâm hồn”. Đây cũng là lời nhắc nhở chân thành đối với những người thầy đang mang trọng trách lớn của xã hội. Hãy làm việc một cách khoa học, đầy tính sáng tạo để khơi dậy ngọn lửa trong tâm hồn của những người đang lĩnh hội tri thức. Bên cạnh đó người thầy phải dần hoàn thiện về phẩm chất, đạo đức, năng lực chuyên môn giảng dạy để đáp ứng yêu cầu của giáo dục hiện nay. Nói cách khác, người thầy phải không ngừng vươn lên để tiếp tục khẳng định cái tâm, cái tầm của một nhà giáo dục có trí tuệ, có đạo đức, chống tư tưởng áp đặt và biểu hiện quyền lực trong truyền thụ tri thức. Bài viết này xin dành thời gian để viết về người thầy giáo Công an nhân dân.

Làm thầy giáo phải có tâm. Vậy thì cái tâm đó thể hiện ở những khía cạnh nào? Suy cho cùng đó là cái tâm đối với nghề nghiệp, cái tâm đối với đồng nghiệp và cái tâm đối với sinh viên.

Người thầy giáo công an phải có tâm với nghề nghiệp thì mới hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Đó là lòng yêu nghề, sự say mê đầu tư nghiên cứu và giảng dạy. Cố gắng khắc phục những khó khăn về vật chất và những ảnh hưởng, tác động từ môi trường xung quanh để vươn lên dần dần khẳng định năng lực của mình. Người thầy phải xác định được rằng, mình đang mang trọng trách cao cả, đó là đào tạo ra những cán bộ, chiến sĩ công an vừa hồng, vừa chuyên để góp phần xây dựng lực lượng công an chính qui, tinh nhuệ và từng bước hiện đại. Thường xuyên tiếp thu, lắng nghe sự đóng góp chân thành từ phía đồng nghiệp và sinh viên. Cần nghiêm túc đánh giá, nhìn nhận những ưu điểm và những khiếm khuyết của bản thân trong quá trình giảng dạy, nghiên cứu. Đó là cơ sở để người thầy phát huy những thế mạnh của bản thân, đồng thời có kế hoạch sửa chữa những hạn chế, thiếu sót nhằm từng bước hoàn thiện về năng lực và nhân cách. Lĩnh vực đấu tranh phòng chống tội phạm ở nước ta đang nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp, khó khăn, đòi hỏi người thầy giáo công an phải yêu ngành, yêu nghề và say mê, nhiệt tình trong công tác thì mới đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp giáo dục đào tạo trong giai đoạn mới.

Cái tâm với đồng nghiệp, đó là sự quan tâm, giúp đỡ những người làm công tác giảng dạy như mình, dành nhiều thời gian cho hoạt động sinh hoạt chuyên môn, đưa ra những ý kiến chưa có sự thống nhất để cùng nhau tranh luận hướng đến sự chuẩn mực về kiến thức. Là người đi trước thì phải định hướng, dẫn dắt người đi sau. Là người mới vào nghề phải khiêm tốn và biết lắng nghe, học hỏi những đàng anh đi trước. Phải chung tay, góp sức để hoàn thành công việc chuyên môn cũng như những công việc khác mang tính đột xuất của đơn vị, của nhà trường. Cần tránh tình trạng dễ làm, khó bỏ, tôn vinh, đánh bóng uy tín của mình và tìm cách hạ uy tín của người khác, gây chia rẻ, làm mất đoàn kết thống nhất nội bộ. Người thầy cần xây dựng môi trường sư phạm tích cực, tạo điều kiện để ai cũng có điều kiện phát triển và cống hiến sự nhiệt huyết của bản thân.

Và cuối cùng, người thầy phải có tâm với sinh viên. Đó là sự mong muốn người học nắm bắt được những kiến thức lý luận để áp dụng trong công tác thực tiễn sau này. Trong giảng dạy, thầy giáo nên dành những tình cảm đặc biệt nhất đối với sinh viên, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa thầy và trò, góp phần tạo ra môi trường giáo dục lành mạnh, thân thiện. Tổ chức các tiết học có chất lượng nhằm thu hút sự quan tâm, lắng nghe và đầu tư của người học, từ đó hình thành và rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo cũng như sự định hướng nghề nghiệp, Lúc sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn đội ngũ giáo viên: “Trách nhiệm nặng nề và vẻ vang của người dạy học là: chăm lo dạy dỗ con em của nhân dân thành người công dân tốt, người chiến sĩ tốt, người cán bộ tốt của nước nhà”. Gắn với giáo dục trong công an, người thầy phải chăm lo bồi dưỡng và xây dựng những mẫu người cán bộ, chiến sỹ biết quan tâm, thương yêu nhân dân. Do vậy, bên cạnh truyền đạt kiến thức, trong giảng dạy người thầy phải thường xuyên làm tốt công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, làm cho sinh viên thấm nhuần 6 điều Bác Hồ dạy công an nhân dân, coi đó là kim chỉ nam cho nhận thức và hành động của bản thân học. Phải giáo dục để sinh viên hiểu biết sâu sắc về lịch sử vẻ vang và những bài học truyền thống của Công an nhân dân Việt Nam, qua đó hình thành lòng yêu ngành, yêu nghề, phấn khởi, xung kích trong lĩnh vực đấu tranh phòng chống tội phạm.

Làm thầy phải có tầm. Nghĩa là phải có kiến thức rộng, sự am hiểu sâu sắc về lĩnh lực giảng dạy, nắm bắt được lý luận cũng như thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm giữ gìn trật tự, an toàn xã hội. Về vấn đề này, nhà giáo dục học Xukhomlinxki đã nhấn mạnh: “Đối với người giáo viên, cần phải có kiến thức, có hiểu biết sư phạm về quy luật xã hội, có khả năng dùng lời nói để tác động đến tâm hồn học sinh. Có kỹ năng đặc sắc nhìn nhận con người và cảm thấy những rung động tinh tế nhất của trái tim con người”. Để khẳng định “cái tầm” của mình, người thầy giáo công an phải:

Thứ nhất, có năng lực tri thức và tầm hiểu biết rộng về lĩnh vực đấu tranh phòng, chống tội phạm. Cụ thể, phải nắm vững kiến thức về chính trị, pháp luật và nghiệp vụ. Thường xuyên nghiên cứu, cập nhật những chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước, các văn bản của ngành và thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm vào bài giảng. Người thầy cần phấn đấu để trở thành chuyên gia trên từng lĩnh vực cụ thể và đóng góp khoa học vào sự phát triển của lĩnh vực này. Ngoài ra, người thầy phải bồi dưỡng năng lực tự học, tự sáng tạo, tích lũy kiến thức để hoàn thiện tri thức của mình.

Thứ hai, có năng lực giảng dạy. Đó là khả năng truyền đạt tri thức đến người lĩnh hội là sinh viên. Cùng một nội dung, nhưng cách truyền đạt của mỗi thầy giáo là khác nhau. Người thầy có năng lực vượt trội sẽ lựa chọn phương pháp truyền đạt kiến thức phù hợp, tạo ấn tượng tốt đối với sinh viên. Chính vì thế mà Disterwey, nhà sư phạm người Đức đã nhấn mạnh: “Người thầy giáo tồi là người mang chân lý đến sẵn, còn người giáo giỏi là người biết dạy học sinh đi tìm chân lý”. Năng lực giảng dạy một phần do bẩm sinh, còn lại phải trải qua quá trình rèn luyện, phấn đấu mới có được. Trong giai đoạn hiện nay, người thầy phải nghiên cứu nắm vững và sử dụng hợp lý các phương pháp dạy học tiên tiến, cần kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương pháp dạy học truyền thống và hiện đại. Rèn luyện năng lực ngôn ngữ truyền đạt kiến thức rõ ràng, dễ hiểu, vừa sức. Ngoài ra, cần tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy, tăng cường sự trao đổi, học hỏi lẫn nhau giữa các thầy giáo trong và ngoài ngành công an.

Trong giảng dạy, tránh áp đặt với học sinh

Điều mà người học cần là một bầu không khí học tập chan hòa, ấm áp, ở đó mọi người được thẳng thắn bày tỏ và bảo vệ quan điểm của mình về những vấn đề có tính khoa học trong nghiên cứu và thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm. Sự áp đặt của người thầy đối với học sinh thể hiện đa dạng ở nhiều khía cạnh khác nhau: trong truyền đạt luôn cho rằng kiến thức của thầy là uyên thâm, không thể khác được; suy nghĩ theo lối mòn, ít đổi mới về tư duy; trong kiểm tra, đánh giá không chú tâm đến những ý tưởng mới của người học; giới hạn, bó hẹp về kiến thức; không lắng nghe và thường hay bảo thủ, hạn chế trong mở rộng tri thức…

Để khắc phục tình trạng áp đặt của thầy giáo đối với học sinh cần chú trọng xây dựng mối quan hệ giữa thầy và trò trên nguyên tắc “thầy là người dạy và trò là người học” với tư cách nghề nghiệp, cũng như “học hỏi lẫn nhau” để bổ sung cho nhau về kiến thức. Người thầy phải tỉnh táo để xử lý tình huống nảy sinh trong giảng dạy, luôn lắng nghe và tiếp thu những nhận thức hay ý kiến phản hồi từ phía sinh viên. Đó cách tốt nhất để người thầy hoàn thiện về tri thức cũng như ghi những dấu ấn tốt đẹp đối với người học.

Cần nhận thức đúng đắn và phân biệt rõ đâu là quyền lực, đâu là uy quyền trong dạy học của người thầy. Có quyền lực mà không có uy thì quyền lực đó chỉ mạnh hơn sức mạnh một ít. Cái uy lại có thể tồn tại mà không cần đến quyền lực, vì cái uy có bản chất đạo đức, có tương quan đến sự công bằng, đồng cảm và chân lý. Như vậy, cái uy là một thuộc tính mà người thầy tạo ra được một cách gián tiếp và nó là một khía cạnh của tính cách từng cá nhân. Sau một thời gian không còn ngồi trên ghế nhà trường, những kiến thức thầy truyền đạt có thể bị mai mọt dần nhưng những cán bộ, chiến sỹ công an nhân dân sẽ nhớ và có lẽ sẽ suy nghĩ về thái độ ứng xử của người thầy đối với tri thức và cuộc đời.

Tóm lại, người thầy nói chung và người thầy giáo trong công an nói riêng chỉ thực sự được tôn vinh và chiếm lĩnh tình cảm của các thế hệ học sinh khi có sự kết hợp hài hòa giữa “cái tâm và cái tầm”, đồng thời trong giảng dạy không thể hiện sự áp đặt về quyền lực đối với người học. Đây cũng là tiêu chí phấn đấu của thế hệ nhà giáo công an nói chung, của giảng viên trường Đại học CSND nói riêng. Ngày truyền thống của các nhà giáo Việt Nam đã đến, những người làm công tác giảng dạy có quyền tự hào về những cống hiến của bản thân đối với sự nghiệp giáo dục, đồng thời trân trọng những tình cảm yêu mến mà các thế hệ học viên đã dành tặng. Bước vào thời kỳ mới, người thầy phải phấn đấu, nỗ lực nhiều hơn nữa để xã hội mãi mãi tôn vinh.